बस इतना समझ़ सका मैं

कितना छोडू, कितना पकडू

रफ्तार न समझ सका मैं |

कितना ले लु, कितना दे दु

ब्यापार न समझ सका मैं|

कितना देखु, कितना दिखाऊ

दिखावा न दिखा सका मै|

कितना खाऊ, कितना खिलाऊ

होटल न खुलवा सका मै|

कितना सिखु, कितना सिखाऊ

पाठशाला न चला सका मैं|

कितना जिऊ, या जिना बस करू

ये भी न समझ़ सका मैं|

जो है हाथोंमे, उसे गले लगाऊ

बस इतना समझ़ सका मैं|

ना बोले आज कन्हाई

https://youtu.be/BQKNeO-ZQWg

मध्यंतरी हे एका गृपवर आलं. फार सुंदर, मनाचा ताबा घेणारी रचना. पण अर्थ नीट कळत नव्हता. मग गुगलबाबा आणि एका मित्राचा मित्र यांच्याकडून इंग्रजीत थोडं समजलं.  पण तरी मनात घोळतच राहिलं. शेवटी आज ते असं बाहेर पडलं  :  

ना बोले आज कन्हाई

ना आये घर हमारे

गलियोंसे चले जायें

रुठके गलिसे मोडे

लुटे मारी चैन सारी

ना बोले आज कन्हाई

सोने नहीं देता अनारी

जीया मोरा होये भारी

रुपेरी मधुर मोहनी

मोसे बोलत नाही 

लुटे मारी चैन सारी

ना बोले आज कन्हाई

---

रसरशीत पान्हा

लोथलच्या त्या जोडप्याचा सांगाडा पाहून

नाभीत खोलवर जाणवलेली संवेदना

अन सरसरून आलेली ममत्वाची भावना

हेच माझे पूर्वज, मीच त्यांची वंशज!

तिच्या अस्थिपंजर स्तनातून पाझरला पान्हा 

थेट पोहोचलेला माझ्यापर्यंत, रसरशीत उष्ण....

तेव्हा ना मनात आले, की 

कोणता होता धर्म त्यांचा

कोणती जात, कोणतं रुप, कोणता दर्जा

ना काळाचा बंध आडवा आला

ना भूप्रदेशाचा, ना भाषेचा, ना लिपीचा

कोणत्याही संवादाशिवाय थेट जोडले गेलो

ते अन मी, त्या सशक्त पान्ह्याने!

कधीतरी एकदा पोहोचलेले थेट दक्षिणेला

कन्याकुमारी तेव्हा झोपलेली, तिची झोपेची वेळ

पण मग फिरून देऊळ पहाताना पुन्हा भिजले

त्या अनेक काळ-योजने दूर असलेल्या शिल्पकाराच्या

कोरिव, ठाशीव कलेच्या पान्हात, चिंब भिजले

एक एक मूर्ती जोडत गेली त्याच्याशी मला

हाच तर तो माझ्या जीवनाचा कर्ताकरविता!

पण पुन्हा इथेही नव्हताच माहित त्याचा धर्म

लिपी, भाषा, संस्कृती. सगळच मला अगम्य

पण तरी काहीच आडवं आलं नाही आमच्यात;

थेट पोहोचलाच दिडदा दिडदा नाद

त्याच्या दगडी सुरेल खांबांमधून निघालेला

अन जुळलाच की अगदी माझ्या हृदयस्पंदनांशी

अन मग कधीतरी शिरले टागोरांच्या निकेतनात

तिथला शांत, गंभीर, आश्वासक भवताल

सभोवतालचा हिरवा निसर्ग, त्यातला गारवा;

कृष्णवडाच्या पानापानांतून वाहणारे नवनीत...

हजारो पारंब्यातून माझ्यापर्यंत थेट पोहोचलच.

त्या प्रचंड पसाऱ्यात मीही एक, समावून जात!

तेव्हाही लक्षात आलं, यांचा धर्म, लिपी, भाषा

काही काही आडवं आलच नाही एकदाही.

आत्म्याशी आत्म्याचा संवाद थेट, विना शब्दभाषा

प्रत्येक पारंबी नवनीताच्या स्निग्धतेने सहज

पोसत गेली प्रत्येक पिढीला, थेट माझ्यापर्यंत.

अन मग कधीतरी पोहोचले अनंतनागच्या 

त्या अतिप्राचीन ढासळलेल्या सुरेख मंदीरात

मंदीर नव्हतच उभं आता, पण तरीही नाद होता.

बाजुच्या भिंती माझ्याशी बोलायला आसुसलेल्या

ढासळलेली प्रत्येक मूर्ती बोलत होती माझ्याशी

तिचा नव्हता आक्रोश, पाडल्याचा, नष्ट केल्याचा.

नव्हता द्वेष वा आक्रमक आरोप वा विष:ण्णता

जे झालं ते स्विकारलेलं तिनं, दु:खाने पण शांतपणे!

अन मला सांगत होती, काळाचा महिमा आहे हा

जुनं संपतंच कधी न कधी, शत्रू नसतं कोणी.

असते तो काळाचा महिमा, काळाची गरज.

पण तू त्यापलिकडे ये, इथे माझ्याजवळ पोहोच

राग, द्वेष, संघर्ष, पतन सगळं सोसून ती सांगत होती.

हे सगळं सोड, नवीन उभं कर, जे जोडेल

तुला माझ्यापर्यंत, धर्माशिवाय, जातीशिवाय,

भाषेशिवाय, लिपीशिवाय,...थेट संवाद- स्नेह संवाद!

म्हणाली माझ्या, त्या लोथलच्या बाईच्या,

त्या कन्याकुमारीच्या, बंगप्रदेशातल्या कृष्णाच्या माईच्या

अगदी सगळ्यांच्या पान्हाची शपथ आहे तुला

काळालाही जिंकलय आम्ही, पोहोचलाय आमचा पान्हा

अगदी थेट, थेट तुझ्यापर्यंत, आता तुझी पाळी

आमचा काळ नको, तुझा काळ तू जग

तुझा कान्हा तू प्रसव, तुझा पान्हा तुझा तुला फुटो.

तो पान्हा सकस बनव, रसरशीत बनव

नवीन नवनीत घडव, धर्म, जात, भाषा, लिपी,...

कशाचेच बंधन नको, तरच पान्हा होईल सकस

हे भान ठेव फक्त, लक्षात ठेव, तूही एक माध्यम.

आपल्या सगळ्या पिढ्यांचे पुढच्या पिढीशी साधायचे

संवादाचे माध्यम फक्त! 

एक निरंतर, अविनाशी रसरशीत पान्हा!

---

 *लोथलचा सांगाडा*- सिंधु संस्कृतीतील एका जोडप्याचा सांगाडा लोथल येथील संग्रहालयात जतन केला आहे.

*दगडी सुरेल खांब*- कन्याकुमारी मंदीराबाहेर हे खांब आहेत त्यावर आघात केला की संगीतातील सगले सूर निनादतात.

*कृष्णवडातील नवनीत*- कलकत्यात वडाच्या झाडाचा हा एक प्रकार. याची पानं कोनासारखी वळलेली असतात, ज्यातून कृष्ण लोणी खातो असे मानले जाते.

तारेवरचे पक्षी आपण

लांब लटकलेली तार

अन त्यावर बसणारे पक्षी.
काही उगा क्षणभर टेकलेले,
काही मोठा प्रवास करणारे.
काही स्थिर बसलेले,
तर काही झोके घेणारे.

काहींना आवडतं कसरत करत
तारेवर तोलत रहायला;
काही निसर्गाला मान तुकवून
उलट सुटल लटकलेले;
काही ठामपणे स्थिरावलेले
तर काही बावचळत रहाणारे.

कधी दुक्कल तर कधी एकांडे
कधी कळप तर कधी झुंड.
कधी कळपामधले एकटे,
कधी एकएकटे कळप.
कधी झुंडीने भांडणारे,
कधी एकोप्याने बसणारे.

काही तारेच्या लवचिकतेचा
मनसोक्त आनंद घेणारे;
तर काही त्या तारेच्या
अस्थिरतेवर चिडचिडणारे;
तर काही दोलायमानतेवर
आपले स्थितप्रज्ञत्व जोखणारे.

तसे सगळेच गरजेचे
तसे सगळेच आकर्षक.
तसे सगळेच जिवंत,
अन रसरशीत.
आपापल्या दृष्टिनुरूप
सुंदर आकर्षक.

तार आहेच, राहिलच;
जशी आहे तशीच.
शेवटी ठरवायचं
आपलं आपणच.
तर कोण व्हायचं,
अन कसं व्हायचं!
---

गोष्ट - तुमची आमची

आजी

पहाटे उठायची चूल पेटवायची
दुधाची चरवी ठेवून
केरवारे आवरायची
आन्हिकं उरकायची
सडासंमार्जन, रांगोळी, पुजा
मग सगळ्यांचा नाश्तापाणी
भाजी, भाकरी, भात आमटी...
दुपारची वामकुक्षी
संध्याकाळचा केरवारा
सांजवात, शुभंकरोती, रामरक्षा
तुळशीपुढचा दिवा लावणं
रात्रीचा स्वयंपाक, चूल सारवणं...
सगळं सगळं रोज तेच

आई
सकाळी उठायची गॅस पेटवायची
दुध, चहा ठेवून
केरवारे आवरायची
आन्हिकं उरकायची
उंबऱ्याबाहेरची रांगोळी, पुजा
मग सगळ्यांचा नाश्तापाणी
भाजी, पोळी, भात आमटी...
दुपारची वामकुक्षी
संध्याकाळचा केरवारा
सांजवात, शुभंकरोती, रामरक्षा
देवघरातला दिवा लावणं
रात्रीचा स्वयंपाक, ओटा सारवणं...
सगळं रोज तेच तेच

मी
सकाळी उठते
दूध फ्रिजमधून बाहेर काढते
सोबत लॅपटॉप स्टार्ट करते
गॅसवर दुध, चहा ठेवून
इमेल, नवीन मेसेज चेक करते
चहा पिता पिता
त्यांना उत्तरं देते
ब्रेकफास्ट, स्वयंपाक
मुलांची दप्तरं, डबे
त्यांची अर्धवट प्रोजेक्ट्स, रडारड
बस रिक्षाची वेळ
सगळं मार्गी लावून मग
आंघोळ पांघोळ आवरणं
डबा, पर्स घेऊन
स्कूटरला किक मारून
ऑफिस गाठणं
दिवसभरचं ऑफिस ऑफिस
मग प्रचंड दमवणारा ट्रॅफिक
मुलांचा अभ्यास
सटरफटर खाणं
धाकदपटशाचं शुभंकरोती
शक्तिपात झाल्यासारखं मग
वनटाईम मिल किंवा मग स्विगी
टिव्ही, फेसबुक, इन्स्टा
चकचकीत स्टोऱ्या पहात जेवण
जरा व्हॉटसअपवर चटरपटर
मुलांच्या कुरबुरी, अभ्यास
नवऱ्याचा रोमान्स अन
आपला निरुत्साह
उद्याची तयारी अन
एक दिवस पार पडला
म्हणून केलेलं हुश्य...
सगळं रोज तेच तेच

तर ही बाईची कथा
पुरुषाचीही अशीच
जरा तपशील इकडे तिकडे...

गोष्ट जन्म जन्मांतरीची
कि झेरॉक्सची
पण तुमची, आमची सर्वांची!
---

पिसारा

 

पिसारे असेच असतात न?

डौलदार, वळणदार, झोकदार

म्हटलं तर अलवार, हलके, तरल

एखादा वाऱ्याचा झोत

अन कसं सगळं 

सुरेख होऊन जातं.

अन मग त्यावर 

आपली एक पुसटशीच

पण ठाशीव स्वाक्षरी!

आयुष्य असच असतं नै?

---

आरस्पानी तळं

गोठलेलं तळं एक

आरस्मानी, हलकं निळं

तळ दिसेल इतकं स्वच्छ

पण जरा वाकून शोधाल

तळाशी काय बरं

तर अडकलात तुम्ही

ज्या क्षणी वाकाल

तुमचच प्रतिबंब येईल मधे

गढुळेल, आरस्पानी तळ

बर्फा खालचा खोल तळ

त्यावर आजचं प्रतिबिंब

सगळी सरमिसळ गुंतागुंत

खरा तळ शोधायचा तर

व्हायला हवं तुम्हीही

आरपार आरस्पानी!

---

कठोर वास्तव

नजरेच्या टप्यातलं सगळं क्षितीज
हळूहळू भरत जातं नभांनी
आधी पांढरे मग निळे, सावळे, काळे...
अन आपण गाडीत बसून जाताना
झाडांना कसं वाटत असेल
अगदी तसं जाणवून देत
हलके हलते डावीकडे सरकत जातात
आपलं छप्पर मात्र तसच कोरडं ठक्क
सृजनाच्या सगळ्या शक्यता समोर असून
आपली झोळी रिकामी ती रिकामीच....

वणवा

आज समोरचा डोंगर म्हणाला, 

"पोरी, काल पेटलेला वणवा.

कितीही वाचवावं म्हटलं तरी

उन्हानी रापलेले सारे तण

भराभर पेटत गेले,

त्यांची मुळं नव्हतीच खोलवर

वर वर वाढलेलं तण नुसतं.

मोठी झाडं मात्र तगली

खोलवरच्या मुळांनी पेलून धरली

झळांनी खोडं, पानं होरपळलीच

पण आतला ओलावा पुरून उरला

वणव्यातूनही जिवंत रहायला

उपयोगी पडला तो ओलावा!"

नात्यांचही असच असतं नं?

काही वरवरची, बेगडी नाती

अडचणींच्या वणव्यात

उभी पेटतात अन 

राख होऊन जातात

पण खरी नाती,

मनाच्या पोटातून 

ओलावा धरून असणारी

जगतात, तरतात, 

अजून घट्ट होतात

वणवा, आपलं-परकं

असं टळटळीतपणे 

शिकवून गेला...

---

जलद

 

कोण कुठले आप्त

भरभरून यायला लागलेत

आधी एखादाच तुरळक

पण मग एकाचा शेव पकडून 

दुसरा, तिसरा, भरगच्च गर्दी

कधी फेर धरत कधी झुंडीत

कधी भरगच्च कधी चुटपुट

कधी सुसाट कधी झुंबड

कुठल्या कुठल्या नदीचं

कुठल्या समुद्राचं

अन कुठल्या डोळ्यांतलं

जलद घेऊन चाललेत...

अडवणाऱ्या प्रत्येक डोंगराला

त्याचं त्याचं माप घालत

जलद चाललेत, मोठ्या प्रवासाला

वर्षभर साठवलेलं काय बाय

आळुमाळु उराशी लावत

भरत भरत राहिले

अन आता निघाले जलद

ज्याचं त्याचं देणं देत

एकदा सगळं भरभरून दिलं

मोकळा केला सगळा पसारा

सगळा उरक, सगळी देणीघेणी

की मग कसं मोकळंमोकळं

निरभ्र होऊन पुन्हा नवं जोडत

जगता येईल निळंनव्हाळं

आठवणींचही असच आहे न?

एकदा सगळा निचरा 

व्हायला हवाच अधूनमधून

मग नवीन आठवणींना 

भिडता येतं निळंनव्हाळं बनून

---